Mam 18 lat, czyli o dojrzałości

W tym rozdziale znajdziesz:

Witajcie!
W pierwszym rozdziale naszego poradnika zajmiemy się tym, o czym na co dzień bardzo rzadko rozmawiamy, a bez czego trudno żyć. Spróbujemy wspólnie zastanowić się, czym jest dojrzałość i dlaczego jest tak ważną sprawą. Próbując coś zrozumieć, a szczególnie tak zagadkową rzecz, jaką jest dojrzałość, czasem najlepiej zacząć od pytań. I my tak zrobiliśmy. Bez pytań nie znajdziemy odpowiedzi... Czy dojrzały to ten, kto ma dowód osobisty, a może ten, który już pracuje i ma własną rodzinę? Czy dojrzałość uzyskujesz wraz z 18-tymi urodzinami, czy rozwijasz ją już wcześniej? Czy zastanawiałeś się kiedyś, czym jest dojrzałość i czy właściwie zależy ci na jej rozwoju? Co może dać ci dojrzałość? Jedno jest pewne, gdy prawnie stajesz się dorosłym obywatelem, czyli kończysz 18 lat, inni zaczynają od ciebie wymagać dojrzałości.
Zainteresowało nas to, co myślą o niej inni. Pytania dotyczące dojrzałości zadaliśmy naszym koleżankom i kolegom, a także osobom spotkanym na ulicy. Prawie każdemu z nich dojrzałość kojarzy się z czymś innym!

Co inni sądzą o dojrzałości?

Osobom pochodzącym z różnych środowisk zadaliśmy pytania. Czytając je, spróbuj najpierw sam sobie na nie odpowiedzieć.

1. Z czym kojarzy ci się dojrzałość?
- Z dorosłością i odpowiedzialnością za wszystkie moje decyzje.
(Emilka, 17 lat, uczennica liceum ogólnokształcącego)
- Ze świadomością, jaki jest nasz cel w życiu.
(Piotr, 24 lata, student)
- Z samodzielnością.
(Paweł, 17 lat, uczeń liceum ekonomicznego)
- Z uzyskaniem dowodu.
(Janek, 18 lat, uczeń liceum)
- To umiejętność okazania uczuć, przebaczenia, zrozumienia, udzielenia pomocy bliskim.
(Barbara, 40 lat, bibliotekarka)
- To dawanie sobie rady we współczesnym świecie.
(Radek, 23 lata, student)

2. Dojrzała osoba...
- Bierze na siebie całą odpowiedzialność.
(Joanna, 19 lat, uczennica liceum ogólnokształcącego)
- Zdaje sobie sprawę z własnych możliwości.
(Magda, 18 lat, uczennica liceum ogólnokształcącego)
- Wie, czego chce, jest asertywna, potrafi wziąć odpowiedzialność za własne obowiązki, być stanowcza i bronić własnych praw, jest zdecydowana, myśli perspektywicznie, jest gotowa do czynnego udziału w życiu społecznym.
(Iwona, 21 lat, studentka)
- Samodzielnie podejmuje decyzje.
(Asia, 17 lat, uczennica liceum ogólnokształcącego)
- Jest niezależna finansowo.
(Emilka, 24 lata, studentka)
- Jest otwarta na drugiego człowieka, potrafi się zachować w każdej sytuacji.
(Jasiu, 19 lat, uczeń liceum ogólnokształcącego)

3. U osób niedojrzałych irytuje mnie...
- Wycofywanie się z wcześniej podjętych decyzji.
(Kasia, 32 lata, prawnik)
- Nieumiejętność rozmawiania i nawiązywania kontaktu, podchodzenie do różnych spraw bez rozumu.
(Tomek, 17 lat, uczeń LE)
- Wyszydzanie i naśmiewanie się z innych, brak tolerancji, agresywność, chamstwo, próżność.
(Paulina, 17 lat, uczennica LO)
- Wulgarny język, udawana dorosłość - to znaczy palenie papierosów, picie alkoholu. (Asia, 17 lat, uczennica LO)
- Szpan, szpan i jeszcze raz szpan.
(Mariusz, 18 lat, uczeń LO)
- Udawanie, że jest się kimś innym, niebranie odpowiedzialności za to, co się zrobiło i za to, do czego się zobowiązało.
(Marek, 20 lat, student)

4. U osób dojrzałych szanuję...
- Asertywność, delikatność i kulturę osobistą.
(Joanna, lat 45, pielęgniarka)
- Dobroć i poczucie humoru.
(Marek, 22 lat, student)
- Wytrwałość i honor.
(Małgosia, 17 lat, uczennica LO)
- Szczerość.
(Piotr, 25 lat, student)
- Wyrozumiałość.
(Agata, 18 lat, uczennica LE)
- Dojrzały stosunek do wielu spraw.
(Ewa, 17 lat, uczennica LE)
- Trzeźwość umysłu, podejmowanie trudnych decyzji.
(Marcin, 25 lat, student)

A co ty o tym myślisz?
Z czym kojarzy ci się dojrzałość? Kim jest dla ciebie dojrzała osoba? Co irytuje cię u osób niedojrzałych? A co szanujesz u dojrzałych? Jak widzisz, trudno jednoznacznie określić, czym jest dojrzałość. Ile osób, tyle odpowiedzi. Zastanawialiśmy się nad tym, dlaczego prawie każdemu przychodzi do głowy inna odpowiedź. Być może dzieje się tak, ponieważ dojrzałość jest związana z różnymi wartościami, które są bliskie ludziom. A poza tym można z tego wyciągnąć jeszcze jeden wniosek: dojrzałość wiąże się nie tylko z odebraniem dowodu osobistego, obejmuje wiele rzeczy, a może nawet wszystkie, którymi zajmuje się człowiek.

rys. Magda Jędrusiak

To, czego większość nie lubi, czyli naukowa definicja!

Dowiedzieliśmy się, co o dojrzałości myślą nasi znajomi, chcieliśmy także poznać naukową definicję tego zjawiska, jakim jest dojrzałość.
W "Popularnym Słowniku Języka Polskiego" Wydawnictwa Wilga z roku 2002 przeczytaliśmy, że dojrzałość to:

1. Szczytowy etap rozwoju fizycznego żywego organizmu.
2. Samodzielność w formułowaniu sądów i podejmowaniu decyzji, umiejętność samostanowienia o sobie.
3. "Roztropność, mądrość, odpowiedzialność".

Który z tych trzech punktów jest ci najbliższy? A może wszystkie trzy ciebie dotyczą?

Czy możesz powiedzieć: "Jestem już całkiem dojrzały"?

Okazuje się, że nie możesz powiedzieć w pewnym momencie: "Jestem już całkiem dojrzały", bo:

DOJRZAŁOŚĆ JEST PROCESEM, W KTÓRYM NIE MOŻEMY WYZNACZYĆ KOŃCA. ROZWIJASZ JĄ OD NARODZIN, A DĄŻENIE DO NIEJ NIGDY NIE USTAJE W TWOIM ŻYCIU.
Chyba że chcesz pozostać Piotrusiem Panem - pamiętacie tego sympatycznego, wiecznego chłopca, który nie chciał dorosnąć i wciąż uciekał od trudnych problemów do bajecznej krainy Nibylandii. Ale czy warto?

DOJRZAŁY CZŁOWIEK TO TAKI, KTÓRY CIĄGLE CHCE SIĘ ROZWIJAĆ. SAM WIEK NIE GWARANTUJE DOJRZAŁOŚCI.

Ile znaczeń kryje się pod słowem dojrzałość?

Nie zdawaliśmy sobie wcześniej sprawy, ile rzeczy składa się na jedno słowo DOJRZAŁOŚĆ. Sami zobaczcie:
Rozpoczynamy od dojrzałości płciowej, bo to ona z terminem "dojrzałość" kojarzy się większości jako pierwsza.

Dojrzałość płciowa - dojrzałość, która jest nam już dana i o której rozwój nie musimy się martwić. Pozostaje pytanie, jak ją wykorzystamy: w dobry, czy zły sposób, mądry czy głupi.

Dojrzałość intelektualna - umiejętność przyswajania wiedzy, kojarzenia faktów, a przede wszystkim chęć rozwijania swojej wiedzy i poszerzania horyzontów myślowych, by umieć znaleźć się w każdym środowisku i mieć możliwość zabrania głosu w dyskusji. Osiągając dojrzałość intelektualną, możemy być dumni z tego, że stajemy się coraz mądrzejsi!

Dojrzałość emocjonalna - pomaga przebrnąć przez huśtawkę nastrojów, burzę hormonów i chwile, w których ktoś rani ci serce. Takie trudne momenty pomagają nam lepiej radzić sobie z przeciwnościami losu. Pamiętaj, że rozwijając swoją dojrzałość emocjonalną, będziesz potrafił odnaleźć się w każdej sytuacji, okazywać uczucia innym, mieć kontrolę nad emocjami, podtrzymać dobre kontakty z ludźmi, przyznać się czasem do smutnej przeszłości, przebaczyć, patrzeć na siebie z humorem.

Dojrzałość społeczna - objawia się w możliwości współdziałania, człowiek chce działać, chce być doceniony, pragnie czuć się spełniony. Taka osoba pragnie pomagać innym i udzielać się społecznie (np. działać w samorządzie szkolnym, zostać wolontariuszem, zapisać się do Ligi Ochrony Przyrody). Niestety nie wszyscy jednak potrafią docenić daną im możliwość i z niej rezygnują...

Dojrzałość duchowa - Duchowość nie ma ograniczeń. Jeżeli jesteś osobą wierzącą, to będzie to ciągłe umacnianie relacji z Bogiem. Dojrzałość duchowa to dbanie o rozwój własnej duszy, a co za tym idzie, wrażliwości i wewnętrznego ciepła. To także zdolność do dialogu z ludźmi. To otwieranie się na to, co niewidoczne, wewnętrzne.

Dojrzałość obywatelska - Kończąc 18 lat, stajesz się pełnoprawnym obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej. Od tej pory głosujesz, decydujesz nie tylko o sobie, ale również w jakimś stopniu o całym państwie. Jesteś odpowiedzialny za swój wybór i ponosisz jego konsekwencje. Dojrzałość obywatelska to znajomość i zainteresowanie rzeczywistością, w której żyjesz i przekonanie, że możesz na nią wpływać.

rys. Magda Jędrusiak

Trudno jest szybko osiągnąć każdą z wymienionych wyżej dojrzałości. Przynajmniej w naszym wieku. Jesteśmy ludźmi młodymi, więc tym bardziej warto dbać o rozwój i go nie hamować! Można być np. dojrzałym płciowo, ale nie radzić sobie z dojrzałością emocjonalną lub intelektualną. Można całkowicie zaniechać dążenia do dojrzałości duchowej lub nie skorzystać z praw i szans, jakie daje nam dojrzałość obywatelska. Ale równie dobrze można być człowiekiem zagłębionym w literaturę, potrafiącym łatwo znaleźć się w każdej sytuacji i jednocześnie aktywnym na arenie politycznej.

Co hamuje nasz rozwój?

Czasami nie można w sobie rozwinąć jakiejś dojrzałości, bo nie pozwala nam na to:
- Środowisko, w którym żyjemy (nie rozwijasz się społecznie, bo nikt z twoich znajomych nie jest aktywny, mało tego, wyśmieją cię, jeżeli się dowiedzą, że np. jesteś wolontariuszem w schronisku dla psów i stwierdzą, że marnujesz swój czas).
- Sytuacja rodzinna - kiedy to rodzice załatwiają za ciebie wiele spraw, bo uważają, że sobie nie poradzisz, decydują o wyborze szkoły, hobby, koleżanek i kolegów.
- Sytuacja ekonomiczna - nie masz pieniędzy na ubrania, książki, jedzenie, nie stać cię na dostęp do internetu.
W takich sytuacjach najczęściej nie mamy innych możliwości poznawania świata i ograniczamy swój sposób patrzenia. Ale przecież kiepska sytuacja może być czasem bodźcem do rozwoju. Jeżeli ktoś cię wyśmiewa, to co z tego? Przecież to twoje życie i jeżeli teraz nie czujesz się doceniony, a wręcz przeciwnie, inni tobą pogardzają, to w przyszłości twoja praca zaowocuje - będziesz miał większe doświadczenie, a co za tym idzie, łatwiej poradzisz sobie z przeciwnościami. A skąd wypływa taka negatywna reakcja twojego środowiska? Z czystej zazdrości! Oni są na tyle słabi, że nie potrafią zrobić czegoś ponad przeciętność. Jeżeli znajdujesz się w sytuacji, w której to rodzice decydują za ciebie, spróbuj się zastanowić, jaka jest przyczyna takiego ich postępowania. Może nie wiedzą, że jesteś już na tyle dorosły i odpowiedzialny i boją się o ciebie. Spróbuj udowodnić, że jesteś już dojrzałym, młodym człowiekiem, który czuje potrzebę większej samodzielności. Natomiast ciężka sytuacja ekonomiczna to twardy orzech do zgryzienia. Ale zawsze można znaleźć wyjście. Może w twojej szkole masz możliwość otrzymania stypendium, a może w MDK-u organizują jakieś ciekawe zajęcia, w których będziesz mógł uczęszczać w zamian za wysprzątanie sali?

Co sądzą na tematy związane z dojrzałością specjaliści?

Chcieliśmy się jak najwięcej dowiedzieć o naszej dojrzałości i niedojrzałości, dlatego nurtujące nas pytania zadaliśmy specjalistom, by odpowiedzi na nie móc zawrzeć w Poradniku. W marcu 2002 roku zorganizowaliśmy debatę pt. "Dojrzałość - jak do niej dojrzeć?", na którą zaprosiliśmy p. Ewę Jacuńską - psychologa, o. Macieja Soszyńskiego OP - dominikanina, duszpasterza młodzieży szkół średnich, a także p. Annę Porańską - psychologa i pedagoga.

Czy dojrzałość można przyspieszyć?

Ze względu na okoliczności zewnętrzne (sytuacje polityczne, rodzinne) człowiek staje przed pewnym obowiązkiem, a to przyspiesza jego rozwój. Ale to zależy od temperamentu, nastawień psychicznych i od tego, czy człowiek zechce zaakceptować przymusowe zadanie. (p. E. Jacuńska)

Czy człowiek niedojrzały może być szczęśliwy?

To zależy od tego, czym dla danego człowieka to szczęście jest. Jeżeli z tej niedojrzałości zrzucimy wszelką odpowiedzialność na innych i będzie nam z tym dobrze, to będziemy szczęśliwi. Ale czy wygoda bez ponoszenia żadnych konsekwencji jest dla nas dobra? Czy nie mamy chwil depresyjnych? (p. E. Jacuńska)

Jak człowiek dojrzały przyjmuje krytykę?

Człowiek dojrzały patrzy z humorem na swoje czyny. (p. Anna Porańska)

Czy warto być dojrzałym? Przecież to łączy się z ponoszeniem konsekwencji?

Nie wolno się skupiać na strachu, bycie niedojrzałym może prowadzić do depresji. Dojrzałość to kontrola nad własnym życiem, a to przynosi człowiekowi wolność, a za tym idzie szczęście. Nasze życie się nie kończy, tylko się zmienia i bez tego wychylenia ku przyszłości nie będziemy czuć się bezpieczni. (p. E. Porańska)

Znam wielu ludzi, którzy są bardzo dojrzali, a nie odnajdują mocy w Bogu. Są odpowiedzialni za swoje czyny, ponoszą konsekwencje, są dojrzali intelektualnie...

Dojrzałość zatacza szerokie kręgi i jest ponad religią. Dojrzałość duchowa jest tylko jednym z wymiarów. Człowiek może być dojrzały nie tylko w jednym obszarze. Dojrzałość to nie stan, który można przeskoczyć, należy kroczyć po kolei do celu. Jednak w życiu spotykają nas sytuacje, w których bez relacji z Bogiem, nie możemy sobie poradzić. Każdy człowiek staje wobec decyzji, w której Bóg staje się jego ideałem. Człowiek idzie w kierunku Chrystusa, co nazywamy nawróceniem albo sięga po narkotyki, albo popełnia samobójstwo. (o. Maciej Soszyński OP)

W jaki sposób środowisko wpływa na dojrzałość człowieka?

Dom, z którego się wyrasta, nie wyznacza nam poziomu aspiracji!!!! Można żyć w bardzo trudnym środowisku, gdzie są enklawy zaniedbania, nie ma dobrych wzorców. Ale są rodziny wielopokoleniowe, w których pewne normy, tradycje są pielęgnowane, a to daje podstawy do rozwoju. Pamiętajmy jednak, że wszystko zależy od nas, czy zostaniemy w środowisku, w którym się wychowaliśmy, czy będziemy realizować program, czy będziemy mieć na tyle sił i asertywności, że się przeciwstawimy. To wszystko zależy od osobowości. Kwestia wyboru, decyzji, a co za tym idzie, odpowiedzialności. Jeżeli będziesz czegoś chciał i uwierzysz w siebie, zdołasz osiągnąć sukces!!!!!! (p. Ewa Jacuńska)

Czy dojrzałość można w jakikolwiek sposób zatracić, np. z wiekiem?

Człowiek dojrzały potrafi sobie wytworzyć pewien mechanizm, który go w przyszłości zabezpieczy. Do końca swoich dni można się samorealizować, a człowieka dojrzałego i niedojrzałego można rozpoznać po skutkach jego działań. (p. Anna Porańska)

Czy można pomóc osobom niedojrzałym?

Należy z nimi rozmawiać, dzielić się doświadczeniami, nie można na siłę próbować zmienić drugiej osoby. Sama prawda zabija. Należy sobie samemu odpowiedzieć na pytanie, czy jesteśmy w stanie wziąć odpowiedzialność za drugą osobę. Lis w "Mały Księciu" powiedział: "Jesteśmy odpowiedzialni za to, co oswoimy". Nie możemy bawić się ludźmi. To kwestia przyjaźni, odpowiedzialności, miłości. (o. Maciej Soszyński OP)

Co znaczy być odpowiedzialnym?

Ponoszenie odpowiedzialności za wybór. (p. Anna Porańska)

Od czego rozpocząć proces świadomego rozwoju?

Wzmocnić branie odpowiedzialności za swoje życie. Zacznijmy już we własnym domu, w szkole, angażujmy się w dodatkowe prace i poczujmy satysfakcję z tego, że sami decydujemy. Czy bardziej się cieszymy, gdy ktoś za nas wykona jakieś zadanie, czy w momencie, kiedy sami je ukończymy? (p. E. Jacuńska)

Pod koniec naszej pracy nad Poradnikiem, po 8 miesiącach pisania, spotkaliśmy się z panią Urszulą Neumann, psychologiem, doradcą Dolnośląskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli i terapeutą Dolnośląskiego Centrum Wspierania Rodziny "Syntonia". Znów rozmawialiśmy o dojrzałości i staraliśmy się podsumować naszą debatę. Szczególnie ważne wydało się nam, że dojrzałość to stan, do którego wciąż dążymy, to początek drogi, którą możemy kroczyć do celu. W osiąganiu dojrzałości może nam pomóc albo przeszkadzać nasza grupa rówieśnicza, czyli po prostu nasi znajomi. Dom, rodzina, także nasi rówieśnicy mogą wspierać naszą aktywność, wtedy szybciej kroczymy drogą samorozwoju.

Pamiętajcie o tym, co bardzo ważne: człowiek dojrzały umie śmiać się z siebie, rozmawiać o własnych niedociągnięciach, umie wykorzystywać krytykę innych do samorozwoju.

Osobom niedojrzałym możemy pomóc - ucząc je samodzielności, podejmowania decyzji oraz przejmowanie kontroli nad własnym życiem. Chyba warto się zastanowić, czy w naszym towarzystwie człowiek staje się bardziej dojrzały, czy wręcz przeciwnie?

Dojrzałości uczymy się przez całe życie. Mamy nadzieję, że po przeczytaniu tego rozdziału rozumiesz już, dlaczego warto. Spróbuj stawić czoło problemom i obowiązkom. Masz już 18 lat i jeśli jeszcze nie jesteś na tyle samodzielny, by móc samemu decydować za siebie, to kiedy zamierzasz to zmienić? To może nie brzmi optymistycznie i owszem, zdajemy sobie sprawę, że jest to ciężkie wyzwanie, ale wkraczasz w dorosłe życie, niedługo staniesz przed wyborem kolejnej szkoły, potem spadnie na ciebie obowiązek pracy. Jeżeli teraz nie zrozumiesz, że w dzisiejszym świecie trzeba być dojrzałym, to później może być już za późno. Pomyśl o tym.